Հեռավոր 2009 թվականին հայտնվեց առաջին թվային արժույթը՝ Բիթքոյնը։ Դժվար է պատկերացնել, թե այդ ժամանակից ի վեր որքան միֆեր են ստեղծվել այս կրիպտոարժույթի շուրջ։ Դժվար չէ կռահել, որ շատերը մինչ օրս պատշաճ պատկերացում չունեն Բիթքոյնի մասին։ Կփորձենք ցրել ամենատարածված միֆերը։
Միֆ 1. Բիթքոյնը փուչիկ է, բուրգ
Բիթքոյնը բազմաթիվ բնորոշումներ է ստացել՝ փուչիկ, խաղատուն, բուրգ։ Ֆինանսական շուկայում «փուչիկ» սովորաբար անվանում են անհիմն «ուռճացված» ակտիվը։ Նման ակտիվները կարող են շատ արագ թանկանալ, սակայն այդ աճին հաճախ հաջորդում է նույնքան կտրուկ անկումը։ Նման իրավիճակներ պարբերաբար տեղի են ունեցել նաև Բիթքոյնի դեպքում։ Շատերի մոտ Բիթքոյնը տարիներ շարունակ պարզապես «դարակում էր մնում», մինչև 2017 թվականին դրա գինը հասավ աննախադեպ մակարդակի։ Սակայն նույնքան կտրուկ, որքան բարձրացել էր, այն նաև նվազեց։ Նրանք, ովքեր չհասցրին իրենց անսպասելիորեն շահութաբեր ներդրումները փոխարկել ֆիատ արժույթի կամ ստեյբլքոյնի՝ հույս ունենալով, որ աճը շարունակական կլինի, կորցրին իրենց շահույթը։ Իսկ նրանք, ովքեր գագաթնակետային գներով գնեցին Բիթքոյն՝ ակնկալելով «արագ» եկամուտ և դրա համար վաճառեցին տներ, բնակարաններ կամ մեքենաներ, կրեցին զգալի վնասներ։ Նման մարդկանց համար, իհարկե, Բիթքոյնը եղել և կմնա «փուչիկ»։
Խոսելով ֆինանսական բուրգերի մասին՝ շատերը դրանց գագաթին պատկերացնում են հենց Բիթքոյնը։ Սակայն կրիպտոարժույթի ցանցում չկա որևէ կենտրոնացված կառույց, որը ստեղծել է Բիթքոյնը սեփական հարստացման նպատակով և վերահսկում է դրա բոլոր գործընթացները։ Բիթքոյնի ստեղծման նպատակը բոլորովին այլ է՝ անկախ և կայուն տնտեսության ձևավորումը։ Բացի այդ, ինչպես ֆինանսական բուրգերի դեպքում, այստեղ ոչ ոք չի խոստանում երաշխավորված շահույթ։
Միֆ 2. Բիթքոյնը խաղատուն է
Ինչ վերաբերում է նրանց, ովքեր կարծում են, թե Բիթքոյնը խաղատուն է, ապա նրանց կարելի է հասկանալ։ Ոչ ոք չի կարող հստակ ասել՝ ձեր ներդրումը շահույթ կբերի, թե ոչ, սակայն կան մասնագետ վերլուծաբաններ, որոնք կարող են բավական բարձր ճշգրտությամբ կանխատեսումներ կատարել։ Կան նաև պրոֆեսիոնալ թրեյդերներ, որոնք կարողանում են կանխատեսել շուկայի շարժը։ Սա իրական գիտելիք և հմտություն պահանջող ոլորտ է, որը պետք է ուսումնասիրել։ Եթե անփորձ մարդը գնում է Բիթքոյն և փորձում է առևտուր անել առանց համապատասխան պատրաստվածության, ապա նրա գործողություններն ավելի շատ նման են ռուլետկա խաղալուն, և վաղ թե ուշ նա, ամենայն հավանականությամբ, կկրի կորուստներ։
Միֆ 3. Բիթքոյնը չի կարող գոյություն ունենալ առանց ինտերնետի
Սկսենք նրանից, որ ինտերնետի ամբողջական կորստի գաղափարը դավադրության տեսությունների սիրահարների անհիմն ենթադրությունն է։ Սակայն նույնիսկ նման իրավիճակում Բիթքոյնը կշարունակի գոյություն ունենալ, իսկ դրա փոխանցումը հնարավոր կլինի իրականացնել այլ կապի միջոցներով, օրինակ՝ ռադիոալիքների միջոցով (դրա համար անհրաժեշտ է ընդամենը 7 ՄՀց, 40 մ ալեհավաք և JS8Call հավելված) կամ արբանյակային կապի միջոցով։ Եվ դա լիովին իրական է։
Միֆ 4. Բիթքոյնից օգտվում են միայն հանցագործները, թմրանյութերի և զենքի վաճառքով զբաղվողները
Այն, որ հանցագործներն ավելի արագ են յուրացնում նոր տեխնոլոգիաները՝ իրենց գործունեությունն ավելի անվտանգ դարձնելու համար, ոչ մեկին չի զարմացնի։ Սակայն Բիթքոյնը հանցագործության հետ նույնացնելն արդեն սխալ մոտեցում է։ Իհարկե, սկզբնական շրջանում շատերն օգտագործում էին այս արժույթը՝ անօրինական շուկաներում վճարումներ կատարելու կամ ապօրինի ստացված միջոցները լվանալու համար։ Սակայն այսօր նման գործունեությամբ զբաղվում է ամբողջ թվային արժույթների ոլորտի մասնակիցների ընդամենը մոտ 1%-ը։ Այսօր արդեն գոյություն ունեն ամբողջական Բիթքոյն բանկեր, իսկ պետությունները փորձում են օրենսդրական մակարդակով կարգավորել Բիթքոյնի և այլ կրիպտոակտիվների ձեռքբերման, պահպանման և փոխանցման գործընթացները։ Վերջին տարիներին մասնագետները սովորել են կապել Բիթքոյն հաշիվները օգտատերերի IP հասցեների հետ, նույնիսկ եթե նրանք օգտագործում են անանուն ցանցային կապ ապահովող ծրագրեր։ Այդ պատճառով ժամանակն է հրաժարվել այս առասպելից։
Միֆ 5. Բիթքոյնը որևէ բանով ապահովված չէ, հետևաբար արժեք չունի
Իրոք, Բիթքոյնը որևէ նյութական ակտիվով ապահովված չէ, սակայն դա չի նշանակում, որ այն արժեք չունի։ Նույն տրամաբանությամբ կարելի է ասել, որ այն պետությունները, որոնք հրաժարվել են ոսկու ստանդարտից, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ը, իրենց ազգային արժույթը զրկել են արժեքից, և այն, ինչ մենք այսօր օգտագործում ենք, պարզապես «օդ» է։ Բացի այդ, կենտրոնական բանկերը կարող են անհրաժեշտության դեպքում տպել գրեթե ցանկացած քանակությամբ թղթադրամներ, օրինակ՝ տնտեսական ճգնաժամերը հաղթահարելու նպատակով։ Արդյո՞ք դա նշանակում է, որ այդ փողերն էլ արժեք չունեն։ Իրականում ամեն ինչ այնքան էլ պարզ չէ։ Փողն արժեքավոր է, քանի որ այն կարելի է փոխանակել ապրանքների և ծառայությունների դիմաց, այսինքն՝ օգտագործել որպես համընդհանուր վճարման միջոց։ Նույն սկզբունքով է գործում նաև Բիթքոյնը։ Դրա արժեքը հիմնված է մարդկանց վստահության, պահանջարկի, սահմանափակ առաջարկի և այն փաստի վրա, որ անհնար է ստեղծել կեղծ Բիթքոյն։ Սա նշանակում է, որ Բիթքոյնը փողի արդիականացված և ավելի ժամանակակից տարբերակն է։
Միֆ 6. Բիթքոյնը հեշտ փող է, և դրա միջոցով կարելի է արագ հարստանալ
Այն փաստը, որ Բիթքոյնում ներդրում կատարելով հնարավոր է շահույթ ստանալ, ոչ ոք չի հերքում։ Սակայն դա չի նշանակում, որ կարելի է հեշտությամբ հարստանալ՝ ոչինչ չանելով։ Նախ՝ ցանկացած եկամուտ պահանջում է գիտելիք, ժամանակ և ջանք, իսկ երկրորդ՝ շատերը մինչ օրս սխալ են գնահատում իրենց հնարավորություններն ու ակնկալվող շահույթը։ Օրինակ, ոմանք սխալմամբ կարծում են, որ եթե 10 000 դոլար փոխարժեքի դեպքում ներդնեն 100 դոլար, ապա փոխարժեքի 20 000 դոլարի հասնելու դեպքում կստանան 20 100 դոլար։ Իհարկե, դա ճիշտ չէ։ Եթե 100 դոլարով 10 000 դոլար փոխարժեքի դեպքում գնվել է 0,01 BTC, ապա 20 000 դոլար փոխարժեքի դեպքում այդ 0,01 BTC-ի արժեքը կկազմի 200 դոլար, ոչ թե 20 100 դոլար։ Այսպիսով, ներդրումը կաճի, սակայն ոչ այնքան, որքան երբեմն սխալմամբ պատկերացնում են։
Իհարկե, Բիթքոյնի գինը երբեմն կարող է կտրուկ աճել, նույնիսկ մինչև 100% և ավելի, և նման իրավիճակներում հնարավոր է զգալի շահույթ ստանալ։ Սակայն նման աճերից հետո հաճախ հետևում են նաև ուժեղ անկումներ, որոնք կարող են հասնել մինչև 150%-ի, և շատերը մոռանում են այդ մասին։ Քանի որ մարդիկ չեն գիտակցում այդ ռիսկերը և չեն կարողանում ճիշտ աշխատել այս ակտիվի հետ, նրանց մոտ ձևավորվում է սխալ պատկերացում թվային արժույթի հնարավորությունների մասին։
Միֆ 7. Բիթքոյնները պահվում են դրամապանակի ֆայլում։ Եթե կորցնեմ դրամապանակը, կկորցնեմ նաև իմ միջոցները
Բիթքոյն դրամապանակ ստեղծելիս գեներացվում է մեմոնիկ արտահայտություն՝ seed phrase(մեմոնիկ կոդ կամ SEED)։ Սա բառերի հավաքածու է, որի օգնությամբ հնարավոր է վերականգնել ձեր կրիպտոակտիվների հասանելիությունը։ Ունենալով seed phrase-ը՝ դուք կարող եք մուտք գործել ձեր միջոցներին գրեթե ցանկացած ոչ կաստոդիալ (non-custodial) կրիպտոդրամապանակի միջոցով։ Իսկ ունենալով մասնավոր բանալին (private key)՝ կարող եք ստանալ տվյալ հասցեում գտնվող կրիպտոարժույթի հասանելիությունը։ Հետևաբար, ձեր միջոցներին հասանելիություն տրամադրում է ոչ թե հենց կրիպտոդրամապանակը, այլ ձեր seed phrase-ը կամ մասնավոր բանալին։ Նույնիսկ եթե դրամապանակը վնասվի, կորչի կամ այլևս հասանելի չլինի, seed phrase-ի կամ մասնավոր բանալու առկայության դեպքում դուք կկարողանաք վերականգնել ձեր միջոցների հասանելիությունը։ Իսկ կրիպտոդրամապանակը պարզապես ծրագիր է, որը միանում է Bitcoin բլոկչեյնին և ցուցադրում է փոխանցումները, մնացորդները և այլ տվյալներ՝ ներկայացնելով դրանք մարդու համար հարմար և հասկանալի ձևով։
Միֆ 8. Երբ արդյունահանվի վերջին Բիթքոյնը, մայներները կդադարեն սպասարկել գործարքները, և ցանցը կփլուզվի
Ինչպես հայտնի է, Բիթքոյնի առաջարկը սահմանափակ է և կազմում է առավելագույնը 21 միլիոն մետաղադրամ, ուստի այն պաշտպանված է անվերահսկելի արժեզրկումից։ Սակայն ի՞նչ տեղի կունենա, երբ արդյունահանվի վերջին Բիթքոյնը։ Մայներներն ապահովում են բլոկչեյնի աշխատանքը, հաստատում են գործարքները մաթեմատիկական հաշվարկների միջոցով, ստեղծում են նոր բլոկներ և դրա դիմաց ստանում են երկու տեսակի պարգևատրություն՝ նոր թողարկվող Բիթքոյնների և գործարքների միջնորդավճարների տեսքով։ Հետևաբար, վերջին Բիթքոյնի արդյունահանումից հետո ցանցը չի դադարի գործել, քանի որ գործարքների միջնորդավճարները կշարունակեն գոյություն ունենալ, և մայներները կշարունակեն ստանալ իրենց վարձատրությունը։ Այսօր այդ միջնորդավճարների մասնաբաժինը համեմատաբար փոքր է, սակայն գործարքների քանակի և Բիթքոյնի արժեքի աճին զուգահեռ դրանք կդառնան ավելի նշանակալի, և մայներները կշարունակեն հետաքրքրված մնալ ցանցի աշխատանքն ապահովելու հարցում։ Բացի այդ, մասնագետների գնահատմամբ, վերջին Բիթքոյնի արդյունահանումը սպասվում է մոտ 120 տարի հետո, ուստի այս հարցի շուրջ անհանգստանալու դեռևս կարիք չկա։
Միֆ 9. Բիթքոյնով հնարավոր չէ վճարել խանութում․ պետք է երկար սպասել հաստատմանը և վճարել բարձր միջնորդավճար
Շատ հարցեր են առաջանում Բիթքոյն փոխանցումների կատարման համար անհրաժեշտ ժամանակի վերաբերյալ։ Միջինում գործարքի հաստատումը կարող է տևել 10 րոպեից մինչև մի քանի ժամ, սակայն այս խնդրի լուծումն արդեն գոյություն ունի։ Lightning Network-ը հնարավորություն է տալիս կատարել գրեթե ակնթարթային փոխանցումներ։ Դրա աշխատանքի սկզբունքը հիմնված է ցանցի երկու հանգույցների միջև երկկողմանի վճարային ալիքների ստեղծման վրա, որոնց միջոցով իրականացվում են ակնթարթային երկկողմանի կրիպտոարժութային վճարումներ։ Այս տեխնոլոգիան հնարավորություն է տալիս կատարել փոքր ծավալի գործարքներ՝ առանց բլոկչեյնը ծանրաբեռնելու, քանի որ դրանք իրականացվում են հիմնական բլոկչեյնից դուրս։ Արդյունքում փոխանցումները կատարվում են զգալիորեն ավելի արագ, իսկ դրանց արժեքը շատ ցածր է կամ որոշ դեպքերում՝ գրեթե զրոյական։
Միֆ 10. Եթե կառավարությունը ցանկանա, կարող է արգելափակել Բիթքոյնի բոլոր գործարքները
Տեսականորեն պետություններն ունեն անհրաժեշտ լիազորություններ և մեխանիզմներ՝ թվային արժույթների գործարքները սահմանափակելու համար։ Սակայն նման քայլերը կարող են միայն բարդացնել գործընթացը, այլ ոչ ամբողջությամբ դադարեցնել այն։ 2019 թվականին Արգենտինայի Կենտրոնական բանկը արտարժույթի գնման ամսական սահմանաչափը 10 000 ԱՄՆ դոլարից նվազեցրեց մինչև 200 ԱՄՆ դոլար։ Այնուհետև արգելվեց կրիպտոարժույթ գնել բանկային վարկային քարտերով, իսկ ավելի ուշ սահմանվեց նաև 30% հարկ արտարժույթով կատարվող գնումների նկատմամբ։ Նման պայմաններում կարգավորվող կրիպտոարժութային ծառայությունների համար միակ լուծումը տեղական շուկայում գործող այլընտրանքային վճարային համակարգերի օգտագործումն էր։ Արդյունքում կրիպտոարժույթի գնման գործընթացը բաժանվեց երկու փուլերի՝ նախ բանկային քարտով տեղական էլեկտրոնային դրամապանակի համալրում, ապա այդ դրամապանակի հաշվեկշռից կրիպտոարժույթի գնում։ Սա բարձրացրեց գործարքի ընդհանուր արժեքը, սակայն չզրկեց օգտատերերին կրիպտոարժույթ ձեռք բերելու հնարավորությունից։ Ի վերջո, նման սահմանափակումների լիարժեք իրականացումը պետությունից պահանջում է չափազանց մեծ ռեսուրսներ և ջանքեր։ Բացի այդ, կառավարությունների համար սովորաբար ավելի շահավետ է զարգացնել թվային տնտեսությունը, քան խոչընդոտել դրա զարգացմանը, քանի որ միշտ կգտնվեն նոր տեխնիկական լուծումներ և շրջանցման մեխանիզմներ։
Բիթքոյնը ապագան է։ Կարդացե՛ք, ուսումնասիրե՛ք այն և հերքե՛ք միֆերը։