Կրիպտոարժույթների կարգավորումը Հայաստանում։ Հարկումը
Հայաստանում գործում է «Կրիպտոակտիվների մասին» օրենքը, որը կարգավորում է կրիպտոարժույթի փոխանակման ծառայությունների և այլ ծառայություններ մատուցողների գործունեությունը, ինչպես նաև կրիպտոակտիվների թողարկումն ու հրապարակային առաջարկը։
Դիտարկենք՝ արդյոք կրիպտոարժույթով գործարքներն օրինական են, ինչպես են կարգավորվում կանխիկ հաշվարկները և ինչ հարկեր են վճարում ֆիզիկական անձինք, ԱՁ-ները և ընկերությունները։
Արդյո՞ք կրիպտոարժույթներն օրինական են Հայաստանում
Ֆիզիկական և իրավաբանական անձինք կարող են գնել, վաճառել, փոխանակել և պահել կրիպտոարժույթ։
Այս ոլորտի հիմնական նորմատիվ իրավական ակտը Հայաստանի Հանրապետության «Կրիպտոակտիվների մասին» օրենքն է, որն ընդունվել է 2025 թվականի մայիսի 29-ին և ուժի մեջ է մտել 2025 թվականի հուլիսի 4-ին։
Կրիպտոակտիվների շուկայի կարգավորումն ու վերահսկողությունն իրականացնում է Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկը։
Կարելի՞ է կրիպտոարժույթն օգտագործել վճարումների համար
Կրիպտոարժույթը Հայաստանում պաշտոնական վճարամիջոց չէ։
Հայաստանի տարածքում Bitcoin-ը, USDT-ն և այլ սովորական կրիպտոակտիվներն ապրանքների, աշխատանքների և ծառայությունների դիմաց վճարելու համար օգտագործելն արգելված է։ Բացառություն է նախատեսված էլեկտրոնային փողի առանձին թոքենների համար։
Միևնույն ժամանակ, կրիպտոարժույթի գնումը, վաճառքը և փոխանակումը թույլատրված են։
Լիցենզավորում և անցումային ժամանակահատված
Կրիպտոակտիվների ոլորտում ծառայություններ մատուցողները պետք է գրանցվեն և լիցենզավորվեն Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկում։
Այն ընկերությունների և ԱՁ-ների համար, որոնք օրենքն ուժի մեջ մտնելու պահին՝ 2025 թվականի հուլիսի 4-ին, արդեն նման ծառայություններ էին մատուցում Հայաստանի տարածքում, գործում է անցումային ժամանակահատված։ Նրանք պետք է լիցենզիա ստանան մինչև 2027 թվականի հունվարի 31-ը, հակառակ դեպքում այդ ամսաթվից հետո պարտավոր են դադարեցնել գործունեությունը։
Այն ընկերությունները, որոնք 2025 թվականի հուլիսի 4-ի դրությամբ կրիպտոակտիվների հետ կապված գործունեություն չէին իրականացնում, չեն կարող օգտվել անցումային ժամանակահատվածից և պետք է լիցենզիա ստանան մինչև գործունեությունը սկսելը։
Անցումային ժամանակահատվածում աշխատելու իրավունքը չի նշանակում, որ ծառայություն մատուցողն արդեն ունի լիցենզիա։ Պաշտոնական պարզաբանումը հրապարակված է Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկի կայքում։
Կանխիկ գործարքների կարգավորումը
Ընդհանուր կանոնի համաձայն՝ կրիպտոարժույթի առքուվաճառքի ժամանակ հաշվարկները պետք է իրականացվեն անկանխիկ եղանակով։
Կանխիկ փոխանակումը թույլատրվում է միայն հետևյալ պայմանների միաժամանակյա պահպանման դեպքում՝
- մեկ գործարքի գումարը չի գերազանցում 300 000 դրամը,
- գործարքն իրականացվում է կրիպտոակտիվների ոլորտում ծառայություններ մատուցողի հետ կամ նրա միջոցով,
- ծառայություն մատուցողը ներառված է ՀՀ ԿԲ-ի հատուկ ցանկում,
- հաճախորդն անցել է նույնականացում և անձի ինքնության ստուգում։
Կանխիկ հաշվարկն իրականացվում է միայն հայկական դրամով։ Կրիպտոարժույթի առքուվաճառքը կանխիկ դոլարով, եվրոյով, ռուբլով կամ այլ արտարժույթով չի թույլատրվում։
300 000 դրամը գերազանցող գումարով գործարքներն իրականացվում են միայն անկանխիկ եղանակով։ Սահմանաչափը շրջանցելու նպատակով մեկ գործարքը մի քանի կանխիկ վճարումների բաժանելն արգելվում է։
Կանխիկ գործարքներ իրականացնելու իրավունք ունեցող ծառայություններ մատուցողների արդիական ցանկը հրապարակված է ՀՀ ԿԲ-ի պաշտոնական կայքում։
Այս ցանկում ներառված լինելը հաստատում է ծառայություն մատուցողի՝ կանխիկ գործարքներ իրականացնելու իրավունքը, սակայն չի նշանակում լիցենզիայի առկայություն։
Հաճախորդների նույնականացում և AML/KYC
Կրիպտոակտիվների ոլորտում ծառայություններ մատուցողներն իրականացնում են հաճախորդների նույնականացում և կիրառում փողերի լվացման ու ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի միջոցներ։
Ստուգման շրջանակում կարող են պահանջվել՝
- անձը հաստատող փաստաթուղթ,
- սելֆի կամ կենսաչափական ստուգում,
- բանկային հաշվի, քարտի կամ էլեկտրոնային դրամապանակի պատկանելիության հաստատում,
- տեղեկություններ գործարքի նպատակի և միջոցների ծագման մասին,
- իրավաբանական անձի փաստաթղթեր և տեղեկություններ նրա վերջնական շահառու սեփականատերերի մասին։
Ծառայություն մատուցողը կարող է նաև իրականացնել պատժամիջոցային սկրինինգ և ստուգել կրիպտոարժույթի ծագումը բլոկչեյն վերլուծության գործիքների միջոցով։
Գործարքի իրականացումը կարող է մերժվել ուրիշի վճարային գործիքի օգտագործման, անհրաժեշտ փաստաթղթերը չներկայացնելու կամ AML-ի բարձր ռիսկի դեպքում։
Կրիպտոարժույթով գործարքների հարկումը
Հարկային կանոնները կախված են գործարքի մասնակցի կարգավիճակից և կրիպտոակտիվի տեսակից։
Հարկերը ֆիզիկական անձանց համար
Ֆիզիկական անձի՝ սովորական փոխարինելի կրիպտոակտիվների վաճառքից ստացված եկամուտը չի հարկվում եկամտային հարկով։
Այդպիսի ակտիվների շարքին են դասվում՝
- Bitcoin,
- USDT,
- USDC,
- Ethereum,
- Litecoin և այլ փոխարինելի կրիպտոակտիվներ։
Եթե ֆիզիկական անձը կրիպտոարժույթ է ձեռք բերել 4 000 000 դրամով, իսկ վաճառել՝ 5 000 000 դրամով, ստացված տարբերության նկատմամբ եկամտային հարկ չի հաշվարկվում։
Այլ կանոններ են գործում հետևյալ ակտիվների վաճառքի դեպքում՝
- NFT-ների և այլ չփոխարինելի կրիպտոակտիվների,
- մայնինգի, բաշխված ռեեստրի պահպանման կամ գործարքների հաստատման դիմաց որպես պարգևատրում ստացված կրիպտոակտիվների։
Նման ակտիվների վաճառքից ստացված եկամուտը հարկվում է եկամտային հարկով՝ վաճառքի ամբողջ գումարի 1%-ի չափով, այլ ոչ թե շահույթի։
Օրինակ՝ մայնինգի արդյունքում ստացված կրիպտոարժույթը 5 000 000 դրամով վաճառելու դեպքում հարկը կկազմի 50 000 դրամ։
Հարկի բացակայությունը միշտ չէ, որ ազատում է ստացված եկամուտը տարեկան հայտարարագրում արտացոլելու պարտավորությունից։ Անհրաժեշտ է պահպանել գործարքների պատմությունը և կրիպտոարժույթի գնումն ու վաճառքը հաստատող փաստաթղթերը։
Հարկերը իրավաբանական անձանց համար
Իրավաբանական անձի՝ կրիպտոարժույթի վաճառքից ստացված շահույթը հարկվում է շահութահարկով՝ 18% դրույքաչափով։
Հարկը հաշվարկվում է վաճառքից ստացված եկամտի և կրիպտոարժույթի ձեռքբերման՝ փաստաթղթերով հաստատված արժեքի դրական տարբերությունից՝ հաշվի առնելով թույլատրելի ծախսերը։
Օրինակ՝ ընկերությունը կրիպտոարժույթ է ձեռք բերել 10 000 000 դրամով և վաճառել 12 000 000 դրամով։ Հարկվող շահույթը կկազմի 2 000 000 դրամ, իսկ շահութահարկը՝ 360 000 դրամ։
Եթե կրիպտոարժույթը վաճառվել է ձեռքբերման արժեքից ավելի ցածր գնով, ստացված վնասը չի նվազեցնում ընկերության այլ հարկվող շահույթը։
Օրինակ՝ եթե կրիպտոարժույթը ձեռք է բերվել 10 000 000 դրամով, իսկ վաճառվել՝ 8 000 000 դրամով, 2 000 000 դրամի տարբերությունը չի ճանաչվում որպես նվազեցվող ծախս։
Կրիպտոարժույթի վաճառքն ազատված է ԱԱՀ-ից։ Սակայն կրիպտոակտիվների հետ կապված ծառայությունները կարող են առանձին հարկվել ԱԱՀ-ով։
Հարկերը անհատ ձեռնարկատերերի համար
Եթե ԱՁ-ն գործարքներ է իրականացնում ձեռնարկատիրական գործունեության շրջանակում և կիրառում է հարկման ընդհանուր համակարգը, շահույթը հարկվում է 23% դրույքաչափով։
Կրիպտոակտիվների ոլորտում ծառայություններ մատուցողները չեն կարող կիրառել միկրոձեռնարկատիրության համակարգը կամ շրջանառության հարկը և աշխատում են հարկման ընդհանուր համակարգով։
Կրիպտոարժույթի վաճառքն ազատված է ԱԱՀ-ից, սակայն ծառայություն մատուցողի ծառայությունները կարող են հարկվել ԱԱՀ-ով։
Իրավաբանական անձինք և ԱՁ-ները պետք է պահպանեն հետևյալը հաստատող փաստաթղթերը՝
- կրիպտոարժույթի ձեռքբերման արժեքը և ամսաթիվը,
- վաճառքի գումարը և ամսաթիվը,
- միջնորդավճարները,
- օգտագործված վերահաշվարկման փոխարժեքը,
- բանկային վճարումները,
- դրամապանակների հասցեները և գործարքների նույնացուցիչները։
Նշված հարկային կանոններն ամրագրված են Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին ՀՕ-175-Ն օրենքում։
Ինչպես ստուգել փոխանակման ծառայության իրավական կարգավիճակը
Գործարքն իրականացնելուց առաջ՝
- Ճշտեք իրավաբանական անձի ամբողջական անվանումը և գրասենյակի հասցեն։
- Ստուգեք պաշտոնական կոնտակտային տվյալները և կայքում ներկայացված տեղեկությունները։
- Կանխիկ փոխանակման դեպքում գտեք ծառայություն մատուցողին ՀՀ ԿԲ-ի ցանկում։
- Համոզվեք, որ ծառայությունն իրականացնում է պարտադիր վերիֆիկացիա։
- Գումար մի՛ փոխանցեք երրորդ անձի հաշվից կամ քարտից։
- Մի՛ համաձայնեք կանխիկ հաշվարկի արտարժույթով կամ 300 000 դրամը գերազանցող գումարով։
Անանուն կանխիկ փոխանակում իրականացնելու, կանխիկ դոլար ընդունելու կամ սահմանված սահմանաչափը շրջանցելու առաջարկը պետք է կասկած հարուցի։
CryptoInvest-ի կարգավիճակը
CryptoInvest-ը 2019 թվականից Հայաստանում տրամադրում է կրիպտոարժույթների գնման, վաճառքի և փոխանակման ծառայություններ։
Ծառայության իրավաբանական անձը՝ «ԷԴԻԿ-ՆՈՐԻԿ» ՍՊԸ-ն, ներառված է Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկի՝ կրիպտոակտիվների ոլորտում ծառայություններ մատուցողների պաշտոնական ցանկում։ Դա թույլ է տալիս իրականացնել կանխիկ գործարքներ հայկական դրամով՝ օրենքով սահմանված սահմանաչափի շրջանակում։
CryptoInvest-ն իրականացնում է հաճախորդների պարտադիր նույնականացում և աշխատում է ֆիզիկական անձանց, իրավաբանական անձանց և ԱՁ-ների հետ։ Փոխանակումը հասանելի է առցանց և Երևանի գրասենյակում։
Հաճախ տրվող հարցեր
Արգելվա՞ծ է կրիպտոարժույթը Հայաստանում։
Ոչ։ Կրիպտոարժույթը կարելի է գնել, վաճառել, փոխանակել և պահել։ Սակայն սովորական կրիպտոակտիվներն ապրանքների և ծառայությունների դիմաց վճարելու համար օգտագործելն արգելված է։
Կարելի՞ է կրիպտոարժույթ գնել կանխիկով։
Այո, եթե գործարքի գումարը չի գերազանցում 300 000 դրամը, հաճախորդն անցել է նույնականացում, իսկ ծառայություն մատուցողը ներառված է ՀՀ ԿԲ-ի հատուկ ցանկում։ Հաշվարկն իրականացվում է միայն հայկական դրամով։
Ի՞նչ հարկ է վճարում ֆիզիկական անձը։
Bitcoin-ի, USDT-ի, Ethereum-ի և այլ փոխարինելի կրիպտոակտիվների վաճառքը չի հարկվում եկամտային հարկով։ NFT-ների և մայնինգի կամ գործարքների հաստատման դիմաց ստացված կրիպտոարժույթի վաճառքը հարկվում է վաճառքի գումարի 1%-ի չափով։
Ի՞նչ հարկեր են վճարում ընկերությունը և ԱՁ-ն։
Իրավաբանական անձը շահույթից վճարում է 18%, իսկ հարկման ընդհանուր համակարգում գործող ԱՁ-ն՝ շահույթից 23%։ Կրիպտոարժույթի վաճառքն ազատված է ԱԱՀ-ից։
Գործարքն իրականացնելուց առաջ ստուգեք իրավաբանական անձին, պաշտոնական հասցեն, ծառայություն մատուցողի կարգավիճակը և փոխանակման պայմանները։